नेपालको पूर्वी भेगमा प्रचलित मौलिक भाका समेटिएको पुस्तक प्रकाशन भएको छ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित ‘पूर्वी नेपालका लोकभाकाहरू’ पुस्तकमा लोकसंगीत तथा लोकभाका समावेश गरिएको छ । प्रज्ञा–प्रतिष्ठानले यस कृतिमा नेपालको प्रदेश १ मा पर्ने १४ ओटा जिल्लामा रहेका सम्पूर्ण जातजातिमा प्रचलित १५५ ओटा मौलिक लोकभाकालाई एकै ठाउँमा समेटेर पुस्तक प्रकाशन गरेको हो । लोकसाहित्य र संस्कृतिका अन्वेषक दिलेन्द्र मुकारुङ राईको संकलन, लेखन तथा सम्पादनमा तयार पारिएको यस कृतिमा पूर्वी नेपालको लोकजीवन, लोकसंस्कृति र त्यससँग सम्बन्धित मौलिक लोकभाकाका बारेमा विस्तृत जानकारी दिइएको छ ।
नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, साहित्य (लोकवार्ता र बालसाहित्य) विभागको अनुसन्धान तथा प्रकाशन परियोजनाअन्तर्गत तयार गरिएको यस कृतिले लोकगीत, लोकसंगीत वा लोकभाकाप्रति चासो राख्ने जोकोहीलाई बौद्धिक खुराक प्रदान गर्ने प्रतिष्ठानका सदस्य सचिव प्रा. जगतप्रसाद उपाध्यायले बताए । पाँच भागमा विभाजित उक्त पुस्तकको पहिलो भागमा पूर्वी नेपालको भौगोलिक तथा सामाजिक परिचय दिइएको छ भने दोस्रो भागमा पूर्वी नेपालका मौलिक लोकभाकाका सम्बन्धमा भएका पूर्वकार्यका बारेमा विस्तृत खोज तथा अनुसन्धानात्मक सामग्री प्रस्तुत गरिएको छ । तेस्रो भागमा पूर्वी नेपालका मौलिक लोकभाकाहरूको उदाहरणसहित प्रवृत्तिगत विश्लेषणसमेत गरिएको छ । यस क्रममा राई, लिम्बू, सुनुवार, तामाङ, शेर्पा, लाप्चा, मगर, गुरुङ, नेवार, धिमाल, थारू, दर्जी, खसआर्य लगायतका जाति तथा लोकसंस्कृति र जीवनपद्धतिसँग जोडिएका मौलिक लोकभाकाहरूका साथै अरुण उपत्यकाले उत्पादन गरेका लोकभाकाहरू र देशभक्ति तथा सामाजिक जागरणमा आधारित लोकभाका पनि सन्दर्भ र स्रोतसहित प्रस्तुत गरिएको छ । चौथो भागमा पूर्वी नेपालका मौलिक लोकभाकामा समेटिएका विशेषताको समालोचनात्मक चर्चा गरिएको छ भने पाँचौँ भागमा सम्बन्धित अध्ययनको निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ । समग्र नेपालको लोकजीवनमा लुकेर बसेका अपार सम्पदाहरूको खोजी गरी कृतिका रूपमा प्रकाशन गर्ने उद्देश्य अनुरुप तयार पारिएको प्रस्तुत कृतिमा प्रदेश एकका हिमाल, पहाड र मधेस तीनओटै क्षेत्रका सम्पूर्ण जातजातिका मौलिक लोकभाका समेटिएका छन्
