मानव अधिकारकर्मी तथा लेखक मल्ल के सुन्दरद्वारा लिखित नेपाल भाषाको उपन्यास ‘सेप्टेम्बर १७’भर्खर बजारमा आएको छ । यस उपन्यासमा मानिसमा हुने संवेदनाको उतारचढाव र व्यथालाई उपन्यासकारले उत्कृष्ट ढंगबाट प्रस्तुत गरेको छ । यस उपन्यासमा आफ्नो पहिचान खोज्दै गरेका नेपाली मूलका एक अमेरिकी सैनिकको व्यथा दर्शाइएको छ । तर यो व्यथा गैरआवासीय नेपालीको मात्र होइन, आफ्नो पहिचान छोडेर विदेशमा बस्नुपरेका विश्वका सबै नागरिकको हो ।
उपन्यासकार मल्लले उपन्यासमा पहिचान बिनाको मानिसको व्यथा कस्तो हुन्छ , मृत्यु बोध भइसकेका मानिसको दर्शन कस्तो हुन्छ भन्ने पनि देखाउन खोजेको छ । इराक युद्ध लडेका एक अमेरिकी सैनिक जोसँग पैसाको केही कमी छैन, सुविधा सम्पन्न छ तर उसको आफ्नो पहिचान छैन । आफु को हो, आफ्नो देश, भाषा र संस्कृतिको केही ज्ञान छैन । आफ्नो पहिचान नखुल्दा एकजना व्यक्ति सबै चिजवाट भरिपुर्ण भएर पनि कति लाचार हुन्छ र कति पीडाबोध हुन्छ भन्ने कुरा यस उपन्यासमा प्रष्ट देख्न सकिन्छ । आफ्नो पहिचान खोज्न उसले गरेको संघर्षको कथा उपन्यास मार्फत लेखकले भनेका छन् ।
मान्छेमा पहिचान भएन भने मान्छे कति खोक्रो हुन्छ भन्दै हामी सबैले आ आफ्नो जात, धर्म, भाषा र संस्कृतिलाई उतिकै जगर्ना गरेर राख्नु पर्ने सिम्बोलिक सन्देश पाइन्छ । साथै कथाको मुख्य पात्र रोमुलसलाई आफ्नो मृत्युको समय तोके पछिको मानविय संवेदना र सोचको पनि मीठो संयोजन यस उपन्यासमा छ। जसरी मानिसहरुले आफ्नो जन्मदिनलाई उत्सवको रुपमा मनाउछन् र जन्मदिनलाई कुर्छौं ।यदि मृत्युको मिति पनि थाहा भयो भने मानिसलाई त्यसलाई कसरी लिन्छ होला। सहज रुपमा लिन्छ कि लिदैंन । जन्म जस्तै मृत्यु पनि एउटा शास्वत कुरा हो भन्ने यथार्थलाई पनि प्रस्तुत गरिएको छ ।
मुख्यत : यस उपन्यासमा पहिचान विनाको मान्छेको मानसिक जिर्णता र मृत्युलाई कुर्नुपर्दाको पीडालाई लिएर कथा बुनेको छ । जसरी अहिले जनजातीका बच्चाले भाषा, त्यसको संस्कृतिहरुलाई छोड्दै गएको छ त्यसले एउटा डरलाग्दो समयलाई निम्ताउने छ भन्दै आफ्नो संस्कृति, भाषाले नै आफ्नो अस्तित्वलाई बचाई राख्ने कथाको सार हो । यसमा मृत्यु समाप्ती होइन प्राप्ती हो भन्ने भाव पनि छ । मृत्युसंग डराउने होइन यसको सत्यतालाई स्विकार्नु पर्छ भन्ने भाव प्रशस्तै छ ।
मल्लको नेपाल भाषामा प्रकाशित यो पाँचौं उपन्यास हो। यसअघि नै नेपाल भाषामा उनका ‘नसना’, ‘व लँपु थ्व पला:’, ‘द पोस्टर’ र‘शंखधर साख्वा:’ उपन्यास प्रकाशित भइसकेका छन्। ‘व लँपु थ्व पला: र ‘शंखधर साख्वा’ नेपाली भाषामा पनि प्रकाशित भइसकेका छन्।
