पागल बस्तीको परिवेशले मलाई अस्थायी बासिन्दा नै बनाएको छ : जनक कार्की

पाल्पामा जन्मिएका जनक कार्की कविता, कथा, समीक्षा र साहित्यिक पत्रकारितामा कलम चलाउँछन् । उनका सिर्जनाहरू विभिन्न राष्ट्रिय स्तरका पत्रपत्रिकामा प्रकाशित भइरहन्छन् । उनको संयुक्त कविता सङ्ग्रह `अनुहारको भीड´ प्रकाशित छ । बाह्रखरी उत्कृष्ट कथा २०७९ र बौद्ध कथा प्रतियोगितामा उत्कृष्ट कथाको रूपमा पुरस्कृत भएका छन् । भरतपुर प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा आयोजना गरिएको कविता प्रतियोगितामा प्रोत्साहन पुरस्कार प्राप्त गरेका छन् । कार्की सँग पुस्तक अध्ययनकै सेरोफेरोमा रहेर गरेको कुराकानी :

यतिखेर कुन पुस्तक पढ्दै हुनुहुन्छ ?
मैले एक पटकमा एउटा मात्र किताब कहिले पढ्दिन । प्राय दुई वा दुईभन्दा बढी किताबलाई सुरु गरेको हुन्छु । मैले अहिले पढ्दै गरेको किताब बाह्रखरी उत्कृष्ट कथा २०७९´र असीम सगरको कविता सङ्ग्रहक´हो ।

नेपाली, अङ्ग्रेजी र हिन्दी भाषाका मन पर्ने एक एक वटा पुस्तकको नाम लिनुपर्दा ?
एउटै कुरासँग मात्र प्रेम गरेर कहिल्यै जीवन चल्दैन र सम्भव पनि नभएको कुरा हो । पुसको ठिहिर्याउने जाडोमा घाम जति प्यारो हुन्छ जेठको उखरमौलो गर्मी उत्तिकै घाँडो लाग्छ । प्रश्नकै लागि भनेर जवाफ दिने कोसिस गर्नेछु । नेपाली विचार विज्ञान´, हिन्दीचित्र लेखा´ र अङ्ग्रेजी `हाउस फर मिस्टर विश्वास।´

तपाईँको लागि लेखपढको उपयुक्त समय कुन हो ?
लेखन त प्रक्रिया हो । जुनसुकै बेला पनि यो लेखन प्रक्रियाबाट गुज्रिएको हुन्छु । विभिन्न दृश्य, परिवेश,घटना आदिले विचारको उद्घाटन गराइरहेको हुन्छ । त्यसैले लेखन त निन्द्रामा पनि सपनाहरूको माध्यमबाट पाकिरहेको हुन्छ । पढ्ने उपयुक्त समयको कुरा गर्न पर्दा बाँकी तमाम कुराहरूबाट फुर्सद मिल्दा नै हो ।

साहित्यका विविध विधामध्ये अलि शक्तिशाली विधा तपाईँलाई के लाग्छ ?
थोरै शब्दमा धेरै कुरा भन्न सकिने विधा कविता भएकोले यो नै शक्तिशाली विधा हो भन्न पनि सकिन्छ तर कविताले मात्र मान्छेको चेतनालाई माझ्न सक्दैन । त्यसैले अन्य विधाको सहयोग नलिईकन पूर्ण भइँदैन । इमानदार भएर, साधना गरेर, अध्ययनको दायरा ठुला भएका, कला र विचारको सन्तुलन मिलाएर लेखियो भने सबै विधा शक्तिशाली नै हुन्छन् ।

सानोमा कस्ता पुस्तकहरू पढ्न पाउनु भयो ?
सानोमा त धेरै कोर्सका किताब नै पढियो । म्याथ, साइन्स, नेपाली, अङ्ग्रेजी, गुलमोहर, मोरल साइन्स हा ,, हा,, हा ,, अँ मुना खुब पढियो । कमिक्स पढियो ।

कस्ता पुस्तकहरू पढ्न बढी मन पर्थ्यो ?
खासमा त्यति बेला पुस्तकभन्दा खेल्न मन पर्थ्यो । चउर मन पर्थ्यो । रुख चढ्न मन पर्थ्यो । लुकामारी मन पर्थ्यो । किताबसँग एक किसिमको एलर्जी नै थियो । कोर्सबुक र होमवर्कको लोडले गर्दा होला ।

तपाईँ कुन उमेर समूहमा बढी पढ्नु भयो ?
पहिलो पटक `मन´उपन्यास पढेपछि किताबले अर्कै संसारमा पुर्याउने रहेछ भन्ने लाग्यो । अनि त्यो अदृश्य संसार मन पर्न थाल्यो । एसएलसी दिएपछि कम्तीमा श्वास फेर्दा सम्म हातमा एउटा किताब चाहिँ टुट्न हुन्न भन्ने लाग्थ्यो । त्यसैले एसएलसी पछि निरन्तर पढिरहेको छु । एक दशक जति विदेश बस्ने क्रममा किताब उपलब्ध नभएर त्यति पढिएन तर पनि नेपाल आउँदा लगेजमा किताब बोकेर फर्किने आदत चाहिँ टुटेन ।

धेरै पटक दोहोर्याएर पढेका पुस्तकहरू कुन कुन हुन् ?
मलाई किताब दोहोर्याएर पढ्न मन लाग्दैन । यद्यपि मन परेका केही अंश जुन हाइलाइटेड हुन्छ त्यो पढिन्छ । वा समीक्षा वा टिप्पणी लेख्न पर्यो भने मुख्य बुँदालाई दोहोर्याएर हेरिन्छ । अनि कवितालाई चाहिँ एक-एक वर्षमा दोहोराउनु मन लाग्छ । प्रायः कविताहरू दोहोर्याएको हुन्छु ।

दोहोर्याएर पढ्नुका कारण खासमा के थियो ?
कवितालाई मात्र दोहोर्याएर पढ्ने हुनाले यसको कारण के हो भने कविता प्रत्येक चोटि पढ्दा नयाँ अर्थ खुल्छन् । हिजो आफूमा भएको परिपक्वताले नबुझिएको कुरा केही समयपछि पढ्दा थप अन्य कुरा बुझिन्छ जस्तो लाग्छ ।

पुस्तक पढिरहँदा त्यसका पात्र, लेखक र परिवेशले कतिको पछ्याउँछ ?
लेखकले पछ्याएको त अनुभव छैन तर पात्र र परिवेशले निकै पछ्याउँछ । साबिती उपन्यासको अराजक पात्रले मलाई झङ्कृत बनाएको छ । सर्प दंशको बालक कम्मुको स्पर्श र सुगन्धको लगावले बेला बेलामा सर्प दंश गरिरहन्छ मलाई पनि, पागल बस्तीको परिवेशले मलाई अस्थायी बासिन्दा नै बनाएको छ । पारिजातको तिउरीको फूल, पायरियाको गन्धले मलाई लाटी पात्रसम्म पुर्याएर बिथोली रहन्छ ।

तपाईँको विचार पढ्नु केका लागि हो ?
मान्छे यस्तो प्राणी हो जसलाई हरेक पल आनन्द चाहिन्छ । आनन्दको खोजीमा हुन्छ । हरेक मान्छे आनन्द प्राप्तिको लागि सङ्घर्षरत हुन्छ । त्यसैले पढ्नुको पहिलो लक्ष्य भनेको आनन्द प्राप्त गर्नु नै हो । मान्छेहरू आनन्द प्राप्त गर्न कुलतमा पनि फसेका छन् । पढ्नु पनि एउटा लत हो तर यो निकै सुन्दर लत हो । अन्य लतले हाम्रो स्वास्थ्य, समय, समाज भत्काउन पनि सक्छ तर किताब पढ्ने लतले सबैभन्दा बढी एउटा व्यक्तिलाई बनाउन सहयोग गर्छ । एउटा व्यक्ति बन्नु भनेको एउटा समाज बन्नु पनि हो । पढ्ने लतले एक्लोपनको सिकार हुनपर्दैन । किताब पढ्ने बानीले सही र गलत छुट्ट्याउन सक्ने गुणको जन्म गराउँछ । हाम्रो जीवन निकै छोटो छ । सबै कुरा आफैँ एक्लैले अनुभव गर्न सकिन्न । त्यसैले किताब पढ्नेहरूले अरूले बाँचेका जीवन, सीप, विचार, समाज आदि कुरा नभोगीकन प्राप्त गर्न सक्छ । किताब पढ्नु एउटा जीवनमा अनेकौँ जीवन जिउन सक्नु हो ।

कस्ता पुस्तकले जीवनमा बढी सघाए ?
किशोर अवस्थामा कर्ण शाक्यको सोचले जीवनमा हरेक नकारात्मक कुरा भित्र सकारात्मकता खोज्न सक्नुपर्छ भन्ने सिकायो । ओशोका पुस्तकहरूले आध्यात्मिकता भित्रको क्रान्तिकारी स्वरुप सिकायो । गीताले रहस्यावदाको चिन्तन गर्न सिकायो । मार्क्सवादी साहित्यले व्यक्ति होइन वर्गको कुरा गर्नपर्छ भन्ने सिकायो र सत्ता, शक्ति र दमनका कारण आम मान्छे कसरी दमनमा परिरहन्छ भन्ने द्वार खुलायो, गुलजारका कविताले संवेदनाको गुलियो चखायो, कविताहरूले लो भएको ब्याट्रीलाई चार्ज गरिरह्यो, रूमीका कविताले प्रेमको ईश्वरीय रूप देखायो । त्यसैले कस्ता पुस्तकभन्दा पनि हरेक पुस्तकले सिकाउँछ । झूर पुस्तकले पनि पुस्तक यतिसम्म झूर हुनसक्छ भन्ने सिकाउँछ ।

पाठकलाई १० वटा पुस्तक पढ्नको लागि सिफारिस गर्नुपर्दा ?
व्यक्तिको रुचि,सिद्धान्त,पृष्ठभूमि अनुसार किताबको स्वाद फरक फरक हुन्छ । म : म मन पर्ने पनि छन् । चाउमिन मन पर्ने पनि छन् । एउटा उमेरमा चाउचाउ मन पर्छ तर बिस्तारै कोदो,फापर र मकैको भात मन पराउने दिन आउँछ । त्यसैले सुरुमा पढ्ने बानी लगाउन जे भेट्यो त्यहीँ पढ्ने हो । एउटा उमेरमा सत्य कथाको रूपमा आउने अश्लील साहित्य पनि खुब मन पर्थ्यो । भारतमा मस्तराम भन्ने लेखकको किताब अन्डर द टेबल निकै बिक्थ्यो । अन्त्यमा त अश्लीलभन्दा असली साहित्य नै कालजयी हुने हो । दश वटा पढ्नै पर्ने भन्दा पनि मलाई मन परेका पुस्तकहरूको नाम चाहिँ दिन सक्छु :
१- महाभारत
२- आमा (म्याक्सिम गोर्की)
३- वार एन्ड पिस
४- पागल वस्ती
५- सुम्निमा
६- साबिती
७- सर्प दंश
८- शिरीषको फूल
९- लक्ष्मी निबन्ध सङ्ग्रह
१०- मोदिआइन

तपाईँसँग कति जति पुस्तकहरूको कलेक्सन होला ?
मसँग खासै कलेक्सन छैनन् । गनेको पनि छैन । गन्नलाई जे होस् समय लाग्छ ।

पढ्न चाहेर पनि पढ्न नपाएका कुनै पुस्तक ?
हिन्दी कविका कविता सङ्ग्रहहरूको धेरै किताब पाएको छैन । जुन भारत भ्रमणमा गए भने खोज्ने विचार छ ।

मन परेका ५ जना स्वदेशी र विदेशी लेखकहरूको नाम लिनुपर्दा ?
विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, पारिजात, लक्ष्मीप्रसाद कोइराला, गुलजार र विनय कुमार शुक्ल ।

अध्ययन र लेखाई बाहेकका रुचिहरू के छन् ?
सङ्गीत सुन्न र गुनगुनाउन मन पर्छ, हिँड्न मन पर्छ, पहाडको टाउकोमा पुगेर आँखा चिम्म गरेर बस्न मन पर्छ, आम मान्छेका जीवन र भोगाइ बुझ्न मन पर्छ र केटाकेटीको निर्दोषपनलाई टोलाएर हेरिरहन मन पर्छ ।

नयाँ पुस्तालाई नपढी नहुने पुस्तकको रूपमा कुन–कुन पुस्तकहरू सिफारिस गर्नुहुन्छ ?
यही पुस्तकभन्दा पनि सकारात्मक सोचको विकास गराउने पुस्तक, जीवन र दर्शनको महत्त्व बुझाउने पुस्तक, कहीँ पुग्ने दबाब भन्दा जहाँ छौँ त्यहाँबाट उत्कृष्ट काम के गर्न सकिन्छ भन्ने ज्ञान दिने पुस्तक साथमा मानवीय धर्म र नैतिकताको जग बसाल्ने विषयहरूका पुस्तक खोजी खोजी पढ्न सुझाव दिन्छु ।

तपाईँको पछिल्लो साहित्यिक योजनाहरू के–के छन् ?
योजना केही छैन । साहित्य भनेको यात्रा हो ।कहीँ पुग्नु भन्दा पनि कहीँ नपुग्नुको यात्रा गर्न मन पर्छ । केही हुनुभन्दा पनि केही नहुनु असल लाग्छ । योजना भनेको राम्रो साहित्य सिर्जना गर्न सकूँ । बाँकी समयको माग अनुसार योजना बन्दै जान्छ ।

स्रष्टा र सिर्जनाको सम्बन्धलाई तपाईँ कसरी हेर्नुहुन्छ?
स्रष्टा र सिर्जनाको सम्बन्ध धेरथोर त हुन्छ । हाम्रो समाजमा स्रष्टाको व्यक्तिगत आचरणको आधारमा सिर्जनाको मूल्याङ्कन गर्ने प्रचलन छ । यो भने गलत हो जस्तो लाग्छ । कुनै उच्च पद र पावर भएका मान्छेले लेखेको सिर्जना असल नै हुन्छ भन्ने हुन्न । कुनै सर्जकले अपराधीक क्रियाकलाप नगरेसम्म उसको केही समाजले खराब मानेका आचरणको आधारमा मात्र बलियो सिर्जनालाई पनि कमसल भनेर व्याख्या गर्न पनि हुँदैन ।

तपाईँको जीवनमा सानैदेखि कोही रोल मोडेल छ, जसले जीवन यात्रामा निरन्तर सकारात्मक प्रेरणा दिएको होस् ?
रोल मोडल भनेको समय अनुसार फरक पर्ने रहेछ । बच्चामा रेस्लिङका खेलाडीहरू आदर्श व्यक्ति लाग्थ्यो । अनि फुटबल खेलाडी रोल मोडल लाग्न थाले । कहिले फिल्मका नायक जस्तो बन्न पाए हुन्थ्यो जस्तो पनि नलागेको होइन । कहिले नारायण गोपाल रोल मोडल लाग्यो होला । आज आएर सोच्दा सबै व्यक्तिको असल गुण नै रोल मोडल हुन् । त्यो व्यक्ति एकदमै चर्चित हुनपर्छ भन्ने छैन । सामान्य आम मान्छे पनि रोल मोडल हुनसक्छ । मुख्य कुरा मानवीय गुण रहेछ ।